Niezdolność do pracy - utrata/brak możliwości wykonywania pracy zarobkowej wskutek naruszenia sprawności organizmu oraz brak rokowań do odzyskania/nabycia ich po przekwalifikowaniu.
Wyróżnia się:

Jeżeli wskutek naruszenia sprawności organizmu powstała konieczność udzielania w celu zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych stałej lub długotrwałej pomocy przez inne osoby, wówczas, oprócz orzeczenia o niezdolności do pracy orzeka się także niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Zapis "nie może wykonywać jakiejkolwiek pracy" nie "zamyka" możliwości (przy jednoczesnym pobieraniu świadczeń) zatrudnienia w celu wykonywania pracy zarobkowej.

Niezdolność do pracy orzeka się na okres nie dłuższy niż 5 lat, lecz jeżeli według wiedzy medycznej brak jest rokowań odzyskania/ uzyskania zdolności do pracy- niezdolność orzeka się na okres dłuższy niż 5 lat.

Orzeczenie o :

wydaje Lekarz Orzecznik.

Samo orzeczenie o niezdolności do pracy nie jest równoznaczne z prawem do otrzymania renty. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (organ rentowy) na podstawie orzeczenia lekarza podejmuje decyzję w sprawie przyznania świadczeń rentowych.

Od 1 stycznia 2005 roku od decyzji Lekarza Orzecznika ZUS przysługuje sprzeciw (nie odwołanie!) do Komisji Lekarskiej ZUS (Komisja orzeka w składzie trzyosobowym).

Sprzeciw wnosi się za pośrednictwem jednostki organizacyjnej ZUS, właściwej ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej- w nieprzekraczalnym terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W uzasadnionych przypadkach, na wniosek zainteresowanego Zakład może przywrócić termin.

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych- właściwego dla okręgu, w którym jest siedziba oddziału ZUS. Odwołanie należy złożyć za pośrednictwem ZUS, w ciągu miesiąca od dnia doręczenia odpisu. Odwołanie nie będzie skuteczne, jeżeli wcześniej nie został złożony sprzeciw do Komisji Lekarskiej. Oddział ZUS może uznać odwołanie za słuszne, zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję, mogą zostać wskazane również nowe okoliczności dotyczące niezdolności, wówczas sprawa nie trafia do Sądu.

Jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia roszczenia, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie zgłoszenia.

Prawo do renty ma osoba, która spełni jednocześnie następujące warunki:

jest niezdolna do pracy,

ma wymagany okres zatrudnienia (tzw. okresy składkowe i nieskładkowe),

Wymagane okresy zatrudnienia są dokładnie określone w Ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm).

Rodzaje rent:

renta stała-niezdolność do pracy ma charakter trwały;

Pobierając rentę można pracować, ale ważne jest żeby obciążenie wykonywaną pracą było adekwatne do możliwości wynikających ze stanu zdrowia. Jeżeli będą realizowane zajęcia przeciwwskazane należy liczyć się z ewentualnością odebrania lub nieprzedłużania świadczeń.

Uzyskanie orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy nie oznacza, że świadczenie będzie na zawsze zapewnione. ZUS sprawdza czy Lekarze Orzecznicy i Komisja Lekarska pracują prawidłowo, a orzeczenia wydawane są wg jednolitych zasad. Jeżeli doszuka się nieprawidłowości może zlecić ponowne badanie.

Ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz 74 z późn. zm.);

• Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS);
• Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS)